Opera za trzy grosze

Z Nonsensopedii, polskiej encyklopedii humoru

Skocz do: nawigacji, szukaj

Opera za trzy grosze (oryg. niem. Die Dreigroschenoper) to tytuł bodaj najsłynniejszej ze sztuk scenicznych autorstwa dramaturga, poety, uciekiniera i Marksisty niemieckiego, Bertolta Brechta. Powstała w 1928 roku, wtedy też, 29 sierpnia, odbyła się jej premiera w Berlinie.

[edytuj] Historia powstania

Opera za trzy grosze nie bez kozery wpisała się w kanon repertuaru scenicznego najsłynniejszych teatrów świata. Jej tematykę przejął Brecht od brytyjskiego dramaturga Johna Gaya, którego Opera żebracza, powstała dokładnie dwieście lat wcześniej i odbiła się szerokim echem w kręgach burżuazji i polityków Londynu jako całkowicie oszczercza i przedstawiająca wyższe sfery w niekorzystnym, fałszywym świetle.

Brecht, świadom piętna jakie niesie ze sobą wywołanie skandalu (od młodości znany był z tego, że jego sądy i zachowania odbiegały dalece od utartych schematów), zdecydował się podjąć wyzwanie. Przy wydatnej pomocy szeregu współpracowników, tłumaczy i anestezjologów zdołał zaadaptować oryginalny angielski tekst, przetłumaczyć go i wprowadzić kilka absurdalnych momentów i zabawne, acz moralizatorskie zakończenie.

[edytuj] Premiera i odbiór sztuki

Berlińska premiera we własnym teatrze Brechta została przyjęta przez prasę i krytykę dość chłodno. Większość gości stanowili arystokraci i przedstawiciele rządzących sfer (jak to na premierach - darmowe drinki, towarzyska atmosfera i możliwość załatwienia czegoś bez kłopotliwej biurokracji). Głównie ich dotyka krytyka w sztuce i zareagowali oni żywym oburzeniem na dzieło artysty. Teatr prawdopodobnie zostałby zniszczony i spalony, jednakże skończyło się tylko na udzielnym fochu oraz wzmożonej sprzedaży waleriany i termoforów w następnych dniach. Opera za trzy grosze nie schodziła z desek teatru Brechta przez kolejne osiemnaście miesięcy, wyprzedzając o pięć drugą z jego sztuk, Bębny nocą, czyli przygody pewnej bardzo zagubionej, samotnej nastolatki w wielkomiejskiej dżungli z 1925 roku.

Po chłodnym okresie początkowym krytyka zaczęła przychylniej wypowiadać się o nowej rewelacji scenicznej. Widzowie wypełniali teatr po brzegi, a recenzenci wiodących gazet codziennych i periodyków literackich musieli przyznać, że coś jednak jest w tym, co dramaturg powiedział o podatkach, wykorzystywaniu biednych, niewolniczej pracy, podziale dóbr i niebezpieczeństwach wynikających z użycia ostrych narzędzi. Ostatecznie oficjalnie uznano, że sztuka jest naprawdę rewelacyjna.

Niestety, bardziej radykalne rządy jakie zapanowały w Niemczech po 1933 roku uniemożliwiły zupełnie nawet wspominanie o niej szeptem, zresztą Brecht i tak już dawno dał drapaka.

[edytuj] Sztuka

[edytuj] Osoby

  • Marcin Majcher, znany bezwzględny morderca, zwany Nożownikiem;
  • Jeremiasz Brzoskwinka, przywódca bezdomnych, nie lubi tego pierwszego;
  • Celina, jego żona, zaopatrzona w burzę włosów;
  • Paulina, ich córka;
  • Brązowy Tygrys, szef policji pochodzenia koreańskiego;
  • Janka, jego córka, potajemnie lekkich obyczajów;
  • pieśniarz śpiewający smutne piosenki;
  • szereg bezdomnych;
  • wielu policjantów;
  • burżuazja i inni odpychający ludzie podobnego autoramentu.

[edytuj] Przygrywka

Pieśniarz śpiewa piosenkę żałobną o śmierci Marcina Majchra, tym sposobem wyprzedzając fakty, wiemy już bowiem, jak to się wszystko skończy. To typowy dla Brechta chwyt, wprowadza zamęt i daje do myślenia; pozwala skupić się na akcji, nie na zakończeniu.

[edytuj] Pierwszy akt

Jeremiasz Brzoskwinka ściąga haracz od bezdomnych w mieście, nazywając ten proceder pomocą organizacyjną. Jego córka zupełnie nie może się pogodzić z działalnością ojca. Udaje się do bardzo eleganckiego baru, gdzie poznaje wąsatego, kulturalnego mężczyznę – Nożownika Majchra. Nie wie jednak, kim on jest, a ten uwodzi ją.

Na końcu aktu pieśniarz śpiewa smutną piosenkę o losie żebraków.

[edytuj] Drugi akt

Uwiedziona Paulina Brzoskwinka wraca do domu, gdzie opowiada o wszystkim matce. Jej ojciec nie wytrzymuje nerwowo, robi sobie zimny okład i informuje policję o zajściu. Majcher, ostrzeżony przez Paulinę, szuka schronienia w domu otwartym, lecz tam zdradza go Janka, była kochanka. Przybywa komendant Brązowy Tygrys z brygadą osiemnastu aspirantów i innych nowicjuszy. Pojmują Majchra. Komendant jako człowiek wrażliwy wybucha płaczem, gdy spotyka na miejscu swoją córkę.

Majcher Jeremiasz.jpg

Kłótnia Marcina Majchra i Jeremiasza z III aktu. Fotografia z 1929 roku

[edytuj] Trzeci akt

Majcher wydostaje się z aresztu, odnajduje Jeremiasza i wyzywa go na pojedynek, w którym sam ginie. Żebracy buntują się przeciw przemocy Jeremiasza i wychodzą tłumnie na ulice miasta. Przerażeni obywatele uciekają z ulic, nadal obojętni na ich los. Paulina odtąd postanawia poświęcić życie pomocy dla nich, jednak zupełnie inaczej niż jej ojciec.

[edytuj] Zakończenie

Pieśniarz wykonuje kolejną smutną piosenkę o śmierci Marcina Majchra (widać, z kim sympatyzuje autor i trupa), o niedoli biedaków, o dobroci marksizmu i o deserach Dr. Oetkera.

[edytuj] Warto wiedzieć

  • Podczas pisania Brecht inspirował się starojapońskimi i starochińskimi podręcznikami do walki z tłumem
  • Scena walki w akcie trzecim była realizowana tak realistycznie, że aktor grający Majchra zmieniał się co mniej więcej dwa miesiące
  • Pełne wykonanie sztuki zajmuje ok. 4,5 godziny
  • Polska premiera odbyła się w 1957 roku
  • W oryginalny rękopis sztuki miała być wpleciona zakodowana przepowiednia o wybuchu epidemii czerwonki w 1942 roku
  • Jest to kolejna sztuka Brechta, w której istotną rolę odgrywa postać matki.
  • Właścicielami praw autorskich do dzieła są prawdopodobnie potomkowie Hedwigi Katschinski – sprzątaczki w domu Brechta – której pisarz zalegał za wypucowanie mieszkanka właśnie trzy grosze.
Nasze strony
Przyjaciele